radek rak baśń

Radek Rak

Laureat Nike 2020

Najważniejsza nagroda literacka

Niektórzy twierdzą, że aby osiągać sukcesy na polu literackim, trzeba całkowicie poświęcić się pisaniu. Radek Rak skutecznie udowadnia jednak, że opinia ta niewiele ma wspólnego z rzeczywistością, a pisać można dla przyjemności, podczas gdy zawodowo człowiek zajmuje się czymś zupełnie innym. Wcześniej nikomu nieznany lekarz weterynarii z Krakowa w październiku 2020 roku nagle stał się szalenie popularny, a to za sprawą najważniejszego wyróżnienia dla pisarzy, jakie można otrzymać w Polsce. Radek Rak za “Baśń o wężowym sercu, albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” został wyróżniony Literacką Nagrodą Nike, co stanowi nie byle jaki zaszczyt. Ci, którzy jeszcze nie słyszeli o wschodzącej gwieździe polskiej literatury, jak najszybciej powinni sięgnąć po książkę Raka, bo dowiedzieć się, co tak urzekło jury w jego twórczości.

Więcej niż historia

Wzmianka o Jakóbie, czy też raczej Jakubie, Szeli może nasuwać jednoznaczne skojarzenia z powieścią historyczną. Wprawdzie bohater ten żył naprawdę i był przywódcą powstania chłopskiego w Zachodniej Galicji, jednak Radek Rak w swojej powieści nie przedstawia prawdziwych wydarzeń, a cały utwór stoi gdzieś na granicy prawdy i fikcji. Autor nie pragnął bowiem odtworzyć na kartach książki prawdziwych wydarzeń, a raczej za pomocą faktów z przeszłości próbował przekazać jak najwięcej uniwersalnych treści dotyczących natury człowieka, jego marzeń i najskrytszych lęków. Radek Rak jest bardzo uważnym obserwatorem rzeczywistości, prawdopodobnie praca ze zwierzętami nauczyła go lepiej zwracać uwagę na nawet drobne gesty, które mają znaczenie. W Baśni przedstawia prawdę o człowieku, odwołując się do historii młodego chłopa Kóby Szeli, w którym zakochała się Żydówka Chana.

Baśniowy świat

Można by się zastanawiać, czy baśń rzeczywiście stanowi najlepszą formę do przekazania czytelnikom jakiejś wiedzy na temat prawdziwego świata. Radek Rak, choć sam nie śmiałby się porównywać do Tolkiena, zauważa jednak pewną prawidłowość, a mianowicie to, że symbole i metafory często przemawiają do ludzkiej wyobraźni bardziej dosadnie niż słowa wypowiedziane wprost. Język mitu często wydaje się dużo właściwszy do opisywania zjawisk i wydarzeń, które mimo iż dawno przeminęły, wciąż wywołują gwałtowne reakcje i burzliwe dyskusje w społeczeństwie. “Baśń o wężowym sercu” jawi się jako pozycja obowiązkowa w 2020 roku, należy jednak pamiętać o tym, że nie jest to jedyna powieść, jaką napisał Radek Rak. Dotychczas opublikował on następujące utwory:

  • “Kocham Cię Lilith”
  • “Puste niebo”
  • “Baśń o wężowym sercu, albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli”.
Książka zdjęcie utworzone przez freepik - pl.freepik.com
Radek Rak

Zwycięzca Nike 2020

Niespodziewany zwycięzca

Przed październikiem 2020 roku, kiedy to Radek Rak został ogłoszony laureatem Nagrody Nike, mało kto słyszał to nazwisko. Warto wykorzystać dobrze rozgłos po rozdaniu nagród, by zapoznać się bliżej z twórczością tego autora, bo zdecydowanie warto. TaniaKsiazka – Radek Rak jest bowiem twórcą nietuzinkowym, bardzo wszechstronnym i niezwykle utalentowanym. Na co dzień pracuje w jednej z krakowskich klinik weterynaryjnych, po pracy znajduje jednak czas na to, co kocha najbardziej, czyli na pisanie. Można by pomyśleć, że ktoś, kto wykonuje zawód medyczny, będzie publikował raczej teksty popularnonaukowe, ewentualnie reportaże, Rak przełamuje jednak ten stereotyp. Książka, za którą został nagrodzony, na pierwszy rzut oka przypomina powieść historyczną, nie należy jednak dać się zwieść pozorom. “Baśń o wężowym sercu, albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” tak naprawdę stanowi bowiem mit osadzony jedynie w prawdziwych realiach z przeszłości. Za pomocą zrozumiałych dla wszystkich symboli i znanym czytelnikom postaci autor próbuje przekazać pewne uniwersalne treści dotyczące natury człowieka, a także stara się rozprawić z pewnymi sprawami z przeszłości.

Prawda czy mit?

Główny bohater powieści Raka, Jakób Szela, ma nawiązywać do postaci słynnego przywódcy powstania chłopskiego w Galicji, które to rozegrało się w dziewiętnastym wieku. W publicystyce i artykułach popularnonaukowych od zawsze wystąpienie to było przedstawiane jako zryw od początku skazany na klęskę i potępiany. Radek Rak próbuje jednak udowodnić, że Polacy tak naprawdę są narodem chłopów, nie szlachty, i to właśnie dlatego współczesne pokolenia powinny bliżej przyjrzeć się sytuacji najmniej uprzywilejowanych warstw w przeszłości. Autor jednoznacznie krytykuje pańszczyznę i relacje panujące pomiędzy poddanymi a ich panami. Do opowiedzenia całej historii wykorzystuje zaś motywy i mechanizmy typowe dla literatury fantastycznej, co może stanowić pewne zaskoczenie. Kapituła Nagrody Nike doceniła jednak kreatywność małopolskiego weterynarza i po raz kolejny udowodniła, że gatunek to jedynie pewna rama do przekazywania czytelnikom pewnych treści. 

A po “Baśni”

Bez wątpienia “Baśń o wężowym sercu, albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” będzie najczęściej czytaną powieścią Raka. Nic dziwnego, wszak zazwyczaj czytelnik na samym początku sięga po książki nagrodzone jakimś wyróżnieniem. Warto jednak uzmysłowić sobie, że Radek Rak napisał również inne teksty, między innymi:

  • powieść “Kocham cię Lilith”
  • powieść “Puste niebo”
  • opowiadanie “Dziewczyna z kartofliska”
  • opowiadanie “W domu czasu przeszłego”.
Zdjęcie utworzone przez freepik - pl.freepik.com